Parwan - پروان
نیروهای حبیبالله کلکانی (رح) پادشاه افغانستان، در سال ۱۳۰۸ خورشیدی قدرت را به دست گرفت. ودرسال ۱۹۲۸ با مرکزقراردادن پروان در شورشهای ضد حکومتی توانست حکومت امان الله شاه را سرنگون کند، پروان برای اولین بار به مثابهٔ منطقهٔ تاجبخش تاجگیر شناخته شد. ازینرو، وقتی نادر خان به قدرت رسید، برای درهم کوبی روحیهٔ این مردم، کسان زیادی ازمردم را کشت و داراییهای شان راغارت کرد. همچنان برای تداوم سلطهٔ خود براین مردم، به جا بجا سازی طرفداران خود درنقاط مختلف پروان پرداخت. بعدهامحمد گل خان مهمند، وزیر داخله افغانستان که سیاست پشتون سازی را دنبال میکرد، شهر چاریکار را به آتش کشید و ویران ساخت. پس از مداخله نظامی روسیه در سال ۱۹۷۹، چاریکارصحنه جنگهای شدیدی شد. رژیم طالبان نیزبراین ولایت ستم رواه داشته ومردم چاریکاردر۲۳میزان۱۳۷۵علیه طالبان قیام کردند.
اماکن تاريخى و فرهنګى پروان :
ولايت خُرم و سرسبزپروان که زادگآه اصلى امام اعظم رحمت الله عليه ميباشد، داراى مناطق تاريخى در جبل السراج، چاريکار و بگرام است. کاخ جبل السراج درسال (1285) در زمان سلطنت امير حبيب الله خان اعمار شده است.اين کاخ که بنام "سراج الامصار"مسمى بود، تا زمان پادشاهى غازى امن الله خان ( ١٢٩٧) بحيث مقر سلطنت کار گرفته مى شد. اين کاخ در زمان جنگ ها شديداً متضرر شد اما تا اکنون ( ماه سنبله سال ١٣٩5 خورشيدى) اعماروبازسازی نشده . همچنان براساس روایات وروشنای تحقیقات دانشمندان، یکی ازسکندریه های سکندرمقدونی را بنام سکندریه قفقازدرهمین ولسوالی درحوالی قریب مدخل دره سالنگ ممکن دردامنه پشته سرخ منطقه ای بنام (کافرقلعه) قرارداده میتوانیم.
بگرام که بزرگترین میدان هوای کشوردرآنجااست وهم اکنون بحیث پایگاه نظامی نیروهای امریکای استعمال میشود، يکى دیگراز مناطق تاريخى اين ولايت است که پايتخت دوم کابل شاهان بود. ضمن اینکه آثار١٦ آتشکدۀ زمان کنيشکاى کبير شاه مقتدر کوشانى ها ( ١٢٠ تا ١٦٠ ميلادى) هنوز هم وجود دارد، موجودیت ساحات تاریخی چون برج عبدالله وخرابه های متعدد باستانی وتاریخی یکجاشده مدلل میسازد که بگرام یک منطقه پرشکوه وباابهتی دروقت وزمانش بوده است.
ولُسوالی غوربَند یکی ازولسوالیهای ولایت پروان است که تقریباً نصف ولایت پروان را از نظر مساحت و نفوس تشکیل میدهد. غورنام منطقه ای است درشمال غربی غوربند وغوربند به معنای «مانع کوهستانی در راه غور» است. این ولسوالی قبل از افتتاح تونل سالنگ دره شمال را به جنوب وصل می نمود و تمام کاروان های تجارتی از این دره میگذشتند، اما بعد از افتتاح تونل سالنگ از شهرت این راه کاسته شد.
این دره زیبا وسرسبزی است که توجه تورست ها و سیاحان را به خود جلب نموده است و قبل از کودتای 7 ثورروزانه صدها سیاح خارجی و داخلی برای تماشای مناظر دلربای طبیعی به این دره سفر میکردند. مردم این دره را اقوام تاجک، هزاره، پشتون وقرلق تشکیل میدهد. همچنان یک عده سادات نیز درین دره زندگی می نمایند که از احترام و عزت خاص نزد سایر مردم برخوردارمیباشند. غوربند تاریخ دیرینه دارد جهان کشایان بزرگ چون اسکندر مقدونی، چنگیز... دراین دیار به شکست مواجه شدند. درجریان اشغال افغانستان توسط روسها مردم این دره تلفات زیادی را متقبل گردیدند. روسها چندین بار در این دره هجوم آوردند اما به مقاومت شدید مردم این مرزوبوم مواجه شدند. بالاخره در سال 1360 هجری شمسی روسها که توان مقابله را ازدست داده بودند ،مجبور به ترک این دیار شدند.
تپه گل غندی که در سال (۱۹۴۵میلادی) درزمان میرعلم خان شهردار چاریکار بنیاد شد ازگردشگاه های مشهور بهاری افغانستان است. این تپه را که درسال۱۳۲۷ خورشیدی بهای جان، شاعرپشتوزبان دیدن نمود، نام آن را گل غندی (تپه گل) گذاشت.
1- مبارزین جنگهای ضد استعمار بریتانیا :
- میر مسجدی خان کوهستانی از قریۀ دهقاضی جنوب چهاریکار مرکز ولایت پروان
- محمد عثمان خان پروانی
- محمد اعظم خان تتمدره یی
2- شخصیتهای علمی و فرهنگی و نظامی :
- استاد خلیلالله خلیلی متولد شهرستان جبل السراج،
- غلام سرشار شمالی شاعر ، نویسنده و روزنامه نگار- اهل چهاریکار
- استاد عبدالغفور رحیل دولتشاهی، شاعر، مولف، نویسنده و از آموزگاران نامدار کشور متولد ولسوالی بگرام
- خانم لیلا صراحت روشنی متولد شهر چاریکار،
- محمد افسر رهبین شاعر و نویسنده نام آور و مترجم کلیات اردوی علامه اقبال به زبان پارسی دری و به گونه منظوم.
- جنرال میر طهماس رووف، استاد دانشگاه نظامی کابل
- جنرال بابه جی خان- اهل چاریکار از نظامیان برچسته و پرسابقه و رییس تشکیلات نظامی وزاررت دفاع (دوران حکومتهای شاهی و جمهوری)
- همچنان اشخاص دیگری چون صادقی پروانی میتوان نام برد. از جمله نامداران معاصر میتوان از احمد شاه مسعود قهرمان افسانهای جنگهای پارتیزانی (چریکی) نام برد که او نیز در قریه جنگلک شهرستان بازارک استان پنجشیر (استان پنجشیر یکی از شهرستانهای استان پروان تا پیش از حکومت حامد کرزی بود) متولد گردیدهاست.
پیداوار:
توت و انگورپروان شهرت فراوان دارد. برعلاوه، گندم، جو، جواری، ماش و لوبیا را میتوان از غله جاتی به شمارآورد که درین ولایت کاشته میشوند. مناطق اطراف چاریکار، مرکزولایت، درتولید انواع سبزیجات پیشقدم بوده و تولیدات آن نه تنهابرای مصرف محلی بلکه برای صدوربه بازارهای کابل نیز فرستاده میشود.
صنعت:
صنعت پارچه کتان، کوزه گری، چاقوسازی وچرمگری درمرکز(شهرچاریکار) از گذشتهها رواج داشته. فابریکهٔ کشمش پاکی در دوران حکومت محمد داوود اما با سرمایهٔ شخصی به کار آغاز کرد. در دهه۱۹۶۰ بزرگترین کارخانه نساجی افغانستان درگلبهاردرنزدیکی چاریکار ساخته شد که ساخت آن باعث رشد جمعیت چاریکار پس از سال۱۹۶۲میلادی شد. اما باتأسف که در دوران جنگهای سی سال اخیرهمه آن ویران گردیده ازکارافتاد.
بند وانهار:
ولایت پروان برعلاوه اینکه ازرودخانه های پنجشیر، سالنگ، غوربند ودریای شتل آب گیراست، پروژهٔ بزرگ آبیاری دیگری بنام «جوی پروژه» توسط چیناییها به ثمررسانده شده. این پروژه ازدریای پنجشیر آغاز شده که برای گذشتن از دریای غوربند فناوری جالبی به کاررفته است که لوله های بزرگ آب ازشانهٔ یک تپه سرازیرشده و با گذشتن از زیردریای غوربند به شکل بٌرُق روی شانهٔ دیگر تپه میبرآید و به کانالی که به سوی چاریکارمیرود میافتد. کانال یاد شده نارسیده به شهر چاریکار به دو شاخه تقسیم میشود که یکی به سوی شرق میرود و دیگری همچنان به سوی جنوب جریان مییابد که درهمین محل تقسیم یک بند برق ساخته شده که مقداری برق برای شهر چاریکار تولید میکند. همچنان در قسمت جنوب شهر چاریکار برای رساندن آب به زمینهای بالاتر از نهراصلی، دستگاه بزرگ آب انداز (واترپمپ) ساخته شده که به گونهٔ وقفوی آب را از نهر پایین به بالا انداخته ودرآنجا به جوی دیگری میافتد. این آب حتی تا مناطق قره باغ رسیده و زمینهای خشک راآبیاری میکند. همچنان دریای دیگری به نام دریا «باریک آب» از سمت جنوب غرب وارد وادی پروان میگردد اما این دریا آب موسمی دارد و دایم فعال نمیباشد.
مناطق دیگر پروان بیشتر از آبهایی که از کوه ها سرازیر میشوند آب میگیرند و بند و انهاری که درین مناطق وجود دارد به صورت عنعنوی ساخته شده و از قرون متمادی بدینسو به همین منوال بوده است. یکی ازجمله مناطق عمده ومهم ایکه مربوط به ولایت پروان ونزدیک به ولسوالیهای کابل است هماناعلاقه داری سنجددره بوده که دارای هفت قریه میباشدکه به دوحصه مهم بالاده وپاین ده تقسیم است.
السلام عليكم و رحمت الله و بركاته